____Merhaba arkadaşlar,

 ____Mecelle; yürürlüğe konulan  ilk yazılı kanun kitabımızdır. Mecelleden evvel hakimler (kadılar), mutavvel olarak yazılmış, fıkıh kitaplarından bakarak Hanefi fıkhına göre hüküm verirlerdi. Yani devlet tarafından kabul edilmiş bir kanun, anayasa, tüzük yönetmelik v.s yoktu. İslam şeriatına göre yazılmış fıkıh kitaplarına ve Şeyhülislam tarafından yazılan fetva mecmualarından istifade ederek hüküm verilirdi. Bu şekilde hüküm çıkarmak ve önüne gelen olayda uygulamak ise çok aşırı zaman ve ilmi dirayet gerektiriyordu. Zamanla böyle alimlerin azalması, ve davalık olayların çoğalması ile uygulanacak kısa ve öz maddeleri barındıran kanun kitabı hazırlamak gerekiyordu.

 ____Mecelle, 1869-1876 yılları arasında Ahmet Cevdet Paşa'nın başkanlığında  toplanan on beş kişilik bir heyet tarafından hazırlanmıştır. Mecelle çok zorlu bir süreç sonrasında hazırlanmış ve yürürlüğe konulabilmiştir. Ali Paşanın başını çektiği devlet içindeki bir kısım bürokratlar, Fransız Medeni Kanunu'nun kabulünü istiyorlardı.Ahmet Cevdet paşanın savunduğu fikir ise İslam kaynaklarından istifade ile kendimize mahsus bir kanun yazılabileceği idi. Bu ikinci fikir galip gelmiş ve 7 senelik bir çalışma neticesinde tamamlanabilmiştir. Mecelle birden fazla kitaptan müteşekkil olup, her kitap hazırlandıkça hilafete arz edilirdi. "Mucibince amel oluna" yazısıyla ibaresi çıktıktan sonra başkatip tarafından uygulanmak üzere ilgili yerlere tebliğ edilirdi. 1877 yılında Abdülhamit Han zamânında tatbik edilmeye başlanmış. 1926'da yürürlükten kaldırılmıştır

 ____Mecelle, 1851 maddeden meydana gelmiş bir kânun olup, İslâm devletlerinde ve bu arada Osmanlı Devletinde uygulanmış, bugünkü mânâsıyla medenî hukûkun ve hukuk usûlünün birçok bölümünü ihtivâ etmektedir.Mecellenin başında Kavaid-i Külliye başlığı altında genel hukuk hükümlerine yer verilen 99 maddelik bir bölüm vardır. Bu bölüm Anayasa gibi kabul edilmiştir. Bütün hukuk dallarında uygulanacak, bu gün bile hukuk mantığı (hukuk nosyonu) içinde yer alan  genel esasları içermektedir. Örnek vermek gerekirse; Madde 1: Bir işten maksat ne ise hüküm ona göredir. Madde 4: Şek (şüphe) ile yakin (bilinen-malum) zail olmaz.

 ____Mecelleyi hazırlayan heyet 1888 de padişahın iradesi ile lağvedildi. 1919 da mecellenin bazı maddelerinin tadili için komisyonlar kuruldu. Fakat bunlar beklenen neticeyi vermeyince Mahmut Esat'ın emriyle lağvedildi.

 ____Mecellenin ihtiva ettiği esaslar İslam Fıkhından alındığı için, bittabi Din ile devleti birbirinden ayıran laik rejime zıt olduğundan 12 Şubat 1926 da 57 senelik bir yürürlükten sonra kaldırılmış oldu.  Ve yerine 1926 Ekiminde beri İsviçre medeni Kanunu ve Borçlar Kanunu icra edilmektedir. Ancak Mecellenin muamelata ait hükümleri Osmanlıdan sonra Osmanlı topraklarında  kurulan bazı devletlerde uzun yıllar uygulanmaya devam etmiştir. Hukuk kültürü bakımından çağının en büyük eseri kabul edilen    hukuk ilminde mühim bir safha olan mecelle, Osmanlı Devleti gibi şimdilik sadece tarih kitaplarında geçerliliğini devam ettirmektedir.

 ____Hukuk fakültelerimizde Roma Hukuku bir yıl boyunca bir ders olarak okutulmaktadır. Ancak mecelle ile ilgili Hukuk Tarihi dersinde de olsa en ufak bir bilgi dahi bulunmamaktadır. Ancak mecelle okumanın bir hukukçunun hukuk nosyonun gelişmesine katkıda bulunabileceğine inananlardanım. Çünkü ne de olsa tarih bizim tarihimizdir, ecdat bizim ecdadımızdır.

 ____Hepinize saygılarımı sunarım. 11.12.2006

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------____Önceki haftalardaki yazılarım:

____İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
____ADALETİN TECELLİSİ
____EN DEĞERLİ VARLIĞINIZ
____AVUKATLIK KÜLTÜRÜMÜZ